ડૉ. નિતેશ પટેલ સાથે સ્પેશિયલ લાઈવ Q&A.
| | | | |

ડૉ. નિતેશ પટેલ સાથે સ્પેશિયલ લાઈવ Q&A.

આજની ભાગદોડભરી જીવનશૈલી, કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવાની આદત અને શારીરિક પ્રવૃત્તિના અભાવને કારણે કમરનો દુખાવો, ગરદનની જકડન, ઘૂંટણનો ઘસારો અને તણાવ જેવી સમસ્યાઓ હવે માત્ર વૃદ્ધો પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ યુવાનોમાં પણ ઝડપથી વધી રહી છે. આ જ ગંભીર વિષય પર લોકોના મનમાં રહેલી મૂંઝવણો દૂર કરવા અને સચોટ માર્ગદર્શન આપવા માટે જાણીતા ફિઝીયોથેરાપિસ્ટ અને સમર્પણ ફિઝીયોથેરાપી ક્લિનિકના ડૉ. નિતેશ પટેલ (BPT, MIAP) સાથે એક વિશેષ લાઈવ પ્રશ્નોત્તરી (Q&A) સત્રનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

“સ્વાસ્થ્ય એ જ વાસ્તવિક સંપત્તિ છે” એવા જીવનમંત્રમાં માનતા ડૉ. નિતેશ પટેલે આ લાઈવ સત્રમાં દર્શકો દ્વારા પૂછવામાં આવેલા અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોના ખૂબ જ સરળ, વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારુ જવાબો આપ્યા હતા. જો તમે આ લાઈવ સત્ર ચૂકી ગયા હોવ, તો અહીં આખા સત્રની વિગતવાર અને સંપૂર્ણ માહિતી રજૂ કરવામાં આવી છે, જે તમારા અને તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે.

Table of Contents

વિભાગ ૧: કમર, ગરદન અને સાંધાના દુખાવા અંગેના પ્રશ્નો

પ્રશ્ન ૧: હું આઈટી (IT) ક્ષેત્રમાં કામ કરું છું અને રોજના ૮ થી ૧૦ કલાક કોમ્પ્યુટર સામે બેસી રહું છું. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગરદન અને ખભામાં સતત દુખાવો અને જકડન રહે છે. આમાંથી કાયમી છુટકારો કેવી રીતે મેળવવો?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: આજના સમયમાં આ સૌથી સામાન્ય સમસ્યા છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘ટેક નેક’ (Tech Neck) અથવા સર્વાઈકલ સ્પોન્ડિલોસિસ (Cervical Spondylosis) ના પ્રારંભિક લક્ષણો કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આપણે કલાકો સુધી ગરદન નીચે નમાવીને લેપટોપ કે મોબાઈલ જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણા ગરદનના મણકા અને સ્નાયુઓ પર સામાન્ય કરતાં ત્રણથી ચાર ગણું વધારે દબાણ આવે છે.

આ સમસ્યામાંથી કાયમી રાહત મેળવવા માટે માત્ર દવાઓ પૂરતી નથી, પરંતુ ત્રણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે:

  1. એર્ગોનોમિક્સ (Ergonomics) સુધારો: તમારા કોમ્પ્યુટર કે લેપટોપની સ્ક્રીન તમારી આંખોના સ્તર (Eye Level) પર હોવી જોઈએ, જેથી તમારે ગરદન નીચે નમાવવી ન પડે. ખુરશી પર બેસતી વખતે પીઠ સીધી રાખો અને પગ જમીન પર આરામથી ટકેલા હોવા જોઈએ.
  2. ૨૦-૨૦-૨૦ અને બ્રેકનો નિયમ: દર ૪૫ મિનિટે તમારી ખુરશી પરથી ઊભા થાઓ, ૨-૩ મિનિટ ચાલો અને ગરદન તથા ખભાના હળવા સ્ટ્રેચિંગ કરો.
  3. નિયમિત કસરતો: રોજ સવારે અને સાંજે ચિન ટક (Chin Tuck), નેક આઈસોમેટ્રિક (Neck Isometric) અને શોલ્ડર રોલ (Shoulder Roll) જેવી કસરતો કરો. જો દુખાવો હાથ તરફ ઉતરતો હોય કે હાથમાં ખાલી ચડતી હોય, તો વિલંબ કર્યા વિના ફિઝીયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી જોઈએ.

પ્રશ્ન ૨: મને કમરના મણકામાં ગાદી ખસી જવાની (Slip Disc / L4-L5) તકલીફ છે અને દુખાવો પગ સુધી જાય છે. શું આના માટે ઓપરેશન કરાવવું જ પડે કે ફિઝીયોથેરાપીથી મટી શકે?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: સૌથી પહેલાં તો હું દરેક દર્દીને એ સ્પષ્ટ કરવા માંગુ છું કે સ્લિપ ડિસ્ક (Slip Disc) કે સાયટિકા (Sciatica) ના ૮૫% થી ૯૦% કેસોમાં ઓપરેશનની જરૂર પડતી જ નથી. જ્યારે કરોડરજ્જુના બે મણકા વચ્ચેની ગાદી પોતાની જગ્યાએથી થોડી બહાર નીકળીને નસ પર દબાણ કરે, ત્યારે પગમાં દુખાવો, ઝણઝણાટી કે ખાલી ચડવાની સમસ્યા થાય છે.

યોગ્ય અને વૈજ્ઞાનિક ફિઝીયોથેરાપી સારવાર દ્વારા આ દબાણને કુદરતી રીતે ઓછું કરી શકાય છે:

  • પ્રાથમિક તબક્કો (Pain Relief): શરૂઆતમાં દુખાવો અને સોજો ઘટાડવા માટે ઇલેક્ટ્રોથેરાપી (જેમ કે IFT, TENS, અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી) અને યોગ્ય આરામની સલાહ આપવામાં આવે છે.
  • મેકેન્ઝી એક્સરસાઇઝ અને સ્ટ્રેચિંગ: નસ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે ખાસ પ્રકારની એક્સટેન્શન કસરતો કરાવવામાં આવે છે.
  • કોર સ્ટ્રેન્ધનિંગ (Core Strengthening): એકવાર દુખાવો ઓછો થાય, પછી પેટ અને કમરના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાની કસરતો કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે, જેથી ભવિષ્યમાં ફરીથી ગાદી ખસવાની સમસ્યા ન થાય.

માત્ર એવા જ કિસ્સામાં ઓપરેશનની જરૂર પડે છે જ્યારે પગમાં સતત નબળાઈ આવતી હોય (Foot Drop) અથવા પેશાબ-ઝાડા પરનો કંટ્રોલ ગુમાવવા જેવા ગંભીર લક્ષણો જોવા મળે. બાકી મોટાભાગના દર્દીઓ ફિઝીયોથેરાપી અને જીવનશૈલીના ફેરફારોથી સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ જાય છે.

પ્રશ્ન ૩: મારી ઉંમર ૫૫ વર્ષ છે અને મને ઘૂંટણમાં ઘસારો (Osteoarthritis) છે. દાદર ચઢવા-ઉતરવામાં ખૂબ દુખાવો થાય છે. શું મારે ચાલવાનું બંધ કરી દેવું જોઈએ?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: ઘૂંટણના ઘસારામાં ચાલવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવું એ મોટી ભૂલ છે. જો તમે હલનચલન બંધ કરી દેશો, તો ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓ વધુ નબળા પડી જશે અને સાંધાની જકડન વધી જશે. પરંતુ, કેવી રીતે ચાલવું અને કઈ બાબતો ટાળવી તે સમજવું ખૂબ જરૂરી છે.

ઘૂંટણના દર્દીઓએ શું કરવું જોઈએ:

  • સ્નાયુઓને મજબૂત કરો: ઘૂંટણના સાંધા પરનું વજન ઓછું કરવા માટે જાંઘના આગળના (Quadriceps) અને પાછળના (Hamstrings) સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાની કસરતો, જેમ કે સ્ટ્રેટ લેગ રેઝ (SLR) અને સ્ટેટિક ક્વોડ્રિસેપ્સ (Static Quadriceps) નિયમિત કરવી જોઈએ.
  • સપાટ જમીન પર ચાલો: દરરોજ ૨૦ થી ૩૦ મિનિટ સપાટ અને નરમ જમીન પર સારા કુશનવાળા શૂઝ પહેરીને ચાલો.
  • વજન નિયંત્રણ: શરીરનું માત્ર ૧ કિલો વજન વધવાથી ઘૂંટણ પર ચાલતી વખતે લગભગ ૪ કિલો જેટલું વધારાનું દબાણ આવે છે. તેથી વજન નિયંત્રણમાં રાખવું સૌથી મોટી દવા છે.

શું ટાળવું જોઈએ:

  • નીચે જમીન પર પલાંઠી વાળીને બેસવું કે ઉભડક બેસવું ટાળો.
  • ભારતીય શૈલીના ટોયલેટને બદલે વેસ્ટર્ન ટોયલેટનો ઉપયોગ કરો.
  • બિનજરૂરી રીતે વારંવાર દાદર ચઢવા-ઉતરવાનું ટાળો.

વિભાગ ૨: જીવનશૈલી, આહાર અને દૈનિક સ્વાસ્થ્ય

પ્રશ્ન ૪: હાડકાં અને સાંધાને લાંબા સમય સુધી મજબૂત રાખવા માટે આપણા રોજિંદા આહારમાં કયા ફેરફારો કરવા જોઈએ?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: આપણા શરીરનું માળખું હાડકાં અને સ્નાયુઓ પર ટકેલું છે. માત્ર બહારથી કસરત કરવી પૂરતી નથી, શરીરને અંદરથી પણ યોગ્ય પોષણ મળવું જરૂરી છે. આજના સમયમાં મોટાભાગના ભારતીયોમાં વિટામિન D3, વિટામિન B12 અને કેલ્શિયમ ની ઉણપ જોવા મળે છે.

હાડકાંની મજબૂતી માટે તમારા આહારમાં નીચેની બાબતો સામેલ કરો:

  • કેલ્શિયમયુક્ત ખોરાક: દૂધ, દહીં, છાશ, પનીર, રાગી (નાગલી), તલ અને લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજીનો નિયમિત ઉપયોગ કરો.
  • વિટામિન D: કેલ્શિયમને શરીરમાં શોષવા માટે વિટામિન D અનિવાર્ય છે. સવારનો કુમળો તડકો (સવારે ૭ થી ૯ વચ્ચે ૧૫-૨૦ મિનિટ) શ્રેષ્ઠ કુદરતી સ્ત્રોત છે. જરૂર જણાય તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સપ્લિમેન્ટ્સ લઈ શકાય.
  • પ્રોટીન: સ્નાયુઓના સમારકામ અને મજબૂતી માટે કઠોળ, દાળ, સોયાબીન, પનીર અને સૂકા મેવા (બદામ, અખરોટ) પૂરતા પ્રમાણમાં લો.
  • ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ્સ: સાંધાના સોજાને ઘટાડવા માટે અળસીના બીજ (Flaxseeds), અખરોટ અને ચિયા સીડ્સ ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.
  • પાણી: શરીરમાં પાણીની ઉણપથી સાંધામાં લુબ્રિકેશન ઘટે છે અને સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ (Cramps) આવે છે. તેથી દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૮ થી ૧૦ ગ્લાસ પાણી પીવું જોઈએ.

પ્રશ્ન ૫: સવારે પથારીમાંથી ઊઠતી વખતે આખા શરીરમાં ખૂબ જ જકડન (Morning Stiffness) અને થાક લાગે છે. આનું કારણ શું હોઈ શકે?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: સવારે ઊઠતી વખતે ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી હળવી જકડન લાગવી સામાન્ય હોઈ શકે છે, કારણ કે આખી રાત શરીર નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં હોય છે અને રક્ત પરિભ્રમણ ધીમું હોય છે. પરંતુ જો આ જકડન ૩૦ મિનિટથી વધુ સમય સુધી રહેતી હોય, તો તેના કેટલાક મુખ્ય કારણો હોઈ શકે છે:

  1. ખોટું ગાદલું અને ઓશીકું: ખૂબ જ પોચું કે ઊબડખાબડ ગાદલું કરોડરજ્જુને યોગ્ય ટેકો આપતું નથી. હંમેશા મધ્યમ કઠણ (Medium-Firm) ગાદલાનો ઉપયોગ કરો.
  2. પાણીની ઉણપ અને પોષણનો અભાવ: વિટામિન D કે B12 ની ઉણપથી પણ સવારે શરીર ભારે લાગે છે.
  3. સંધિવા (Rheumatoid Arthritis) ના લક્ષણો: જો સવારની જકડન એક કલાકથી વધુ રહેતી હોય અને આંગળીઓ કે સાંધામાં સોજો આવતો હોય, તો તરત જ બ્લડ ટેસ્ટ કરાવીને નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.

સરળ ઉપાય: સવારે પથારીમાંથી તરત જ ઝટકા સાથે ઊભા થવાને બદલે, પથારીમાં જ સૂતા-સૂતા ૨-૩ મિનિટ સુધી હાથ-પગના પંજા ગોળ ફેરવો, હળવું સ્ટ્રેચિંગ કરો અને પછી એક પડખે ફરીને ધીમેથી ઊભા થાઓ.

વિભાગ ૩: લકવો (Paralysis) અને શ્વાસની કસરતો

પ્રશ્ન ૬: મારા પિતાજીને તાજેતરમાં લકવાનો (Stroke / Paralysis) હુમલો આવ્યો છે. તેમના શરીરનો એક ભાગ કામ કરતો નથી. શું તેઓ ફરીથી ચાલી શકશે? આમાં ફિઝીયોથેરાપી કેટલી મદદરૂપ થાય છે?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ:લકવો (Paralysis) એ એક ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ છે, પરંતુ યોગ્ય સમયે શરૂ કરવામાં આવેલી સારવાર અને ફિઝીયોથેરાપીથી દર્દીમાં અદભૂત સુધારો લાવી શકાય છે. લકવા પછીના પહેલા ૩ થી ૬ મહિના ને ‘ગોલ્ડન પીરિયડ’ (Golden Period) કહેવામાં આવે છે, કારણ કે આ સમયગાળા દરમિયાન મગજની નસોમાં પુનઃનિર્માણની ક્ષમતા (Neuroplasticity) સૌથી વધુ હોય છે.

લકવાના દર્દીઓ માટે ફિઝીયોથેરાપી કેવી રીતે કામ કરે છે:

  • સાંધાની જકડન અટકાવવી: શરૂઆતના તબક્કામાં નિષ્ક્રિય કસરતો (Passive Exercises) દ્વારા સાંધાને જામ થતા અટકાવવામાં આવે છે.
  • સ્નાયુઓને સક્રિય કરવા: ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન અને ન્યુરો-રીહેબિલિટેશન ટેકનિક દ્વારા નિષ્ક્રિય થયેલા સ્નાયુઓમાં ફરીથી ચેતના લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
  • બેલેન્સ અને ચાલવાની તાલીમ (Gait Training): દર્દીને ધીમે-ધીમે બેસતા, ઊભા થતા અને ટેકા સાથે કે ટેકા વગર ચાલતા શીખવવામાં આવે છે.
  • માનસિક હિંમત: લકવાના દર્દીમાં હતાશા આવવી સ્વાભાવિક છે. પરિવારનો સહયોગ અને ફિઝીયોથેરાપિસ્ટનું સતત માર્ગદર્શન દર્દીને ફરીથી પગભર થવાની હિંમત આપે છે.

તેથી, બિલકુલ નિરાશ ન થાઓ. ડૉક્ટરની સારવારની સાથે જ વહેલી તકે નિષ્ણાત ન્યુરો-ફિઝીયોથેરાપિસ્ટ પાસે નિયમિત કસરતો શરૂ કરાવો.

પ્રશ્ન ૭: થોડું ચાલવાથી કે દાદર ચઢવાથી મને શ્વાસ ચડી જાય છે અને ઓક્સિજન લેવલ ઓછું લાગે છે. ફેફસાંને મજબૂત કરવા માટે કઈ કસરતો કરવી જોઈએ?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ:ફેફસાંની ક્ષમતા (Lung Capacity) વધારવા અને શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર જાળવી રાખવા માટે શ્વાસની કસરતો (Breathing Exercises) ખૂબ જ અસરકારક છે. આપણે સામાન્ય રીતે ખૂબ જ છીછરો શ્વાસ લઈએ છીએ, જેના કારણે ફેફસાંનો પૂરો ઉપયોગ થતો નથી.

દરરોજ સવારે ખુલ્લી હવામાં નીચેની ત્રણ કસરતો કરવાથી ફેફસાં મજબૂત બને છે:

  1. ડાયાફ્રેમેટિક બ્રીધિંગ (પેટથી શ્વાસ લેવો): આરામથી બેસો, એક હાથ છાતી પર અને બીજો પેટ પર રાખો. નાક દ્વારા ઊંડો શ્વાસ લો જેથી તમારું પેટ બહાર ફૂલે (છાતી નહીં), અને પછી મોઢા દ્વારા ધીમે-ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો.
  2. પર્સ્ડ લિપ બ્રીધિંગ (Pursed Lip Breathing): નાકથી ૨ સેકન્ડ માટે શ્વાસ અંદર લો અને પછી સીટી વગાડતા હોઈએ તેમ હોઠ ગોળ કરીને ૪ સેકન્ડ સુધી ધીમે-ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો. આ કસરત શ્વાસ ચડવાની સમસ્યામાં તરત રાહત આપે છે.
  3. અનુલોમ-વિલોમ પ્રાણાયામ: આ પ્રાણાયામ માત્ર ફેફસાંની ક્ષમતા જ નથી વધારતો, પરંતુ માનસિક તણાવ ઘટાડવામાં અને ઓક્સિજન લેવલ સુધારવામાં પણ મદદરૂપ છે.

(નોંધ: જો શ્વાસ ચડવાની સાથે છાતીમાં દુખાવો થતો હોય, તો પહેલા હૃદય અને ફેફસાંની તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.)

વિભાગ ૪: ફિઝીયોથેરાપી અંગેની ગેરમાન્યતાઓ અને સત્ય

પ્રશ્ન ૮: ઘણા લોકો માને છે કે પેઈનકિલર ગોળી ખાવાથી દુખાવો મટી જાય છે, તો પછી ફિઝીયોથેરાપીમાં સમય કેમ બગાડવો? આ અંગે તમારું શું કહેવું છે?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: આ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે. પેઈનકિલર દવાઓ એ માત્ર તમારા મગજને દુખાવાના સિગ્નલ મોકલતા અટકાવે છે; તે દુખાવાના મૂળ કારણ ને દૂર કરતી નથી. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારા ઘરમાં ફાયર એલાર્મ વાગે અને તમે આગ ઓલવવાને બદલે એલાર્મની સ્વીચ બંધ કરી દો, તો શું આગ બુઝાઈ જશે? ના! પેઈનકિલર બિલકુલ એવું જ કામ કરે છે.

લાંબા સમય સુધી પેઈનકિલર લેવાથી કિડની, લિવર અને પેટ પર ગંભીર આડઅસરો થઈ શકે છે. જ્યારે ફિઝીયોથેરાપી એ દુખાવાના મૂળ કારણ (જેમ કે નબળા સ્નાયુઓ, ખોટું પોશ્ચર, જકડાયેલા સાંધા કે નસ પરનું દબાણ) ને શોધીને તેને કુદરતી રીતે અને કોઈપણ આડઅસર વગર કાયમી ધોરણે દૂર કરે છે.

પ્રશ્ન ૯: શું ફિઝીયોથેરાપી માત્ર કોઈ ઈજા થાય કે દુખાવો ઉપડે ત્યારે જ કરાવવી જોઈએ?

ડૉ. નિતેશ પટેલનો જવાબ: બિલકુલ નહીં! આધુનિક સમયમાં ‘પ્રિવેન્ટિવ ફિઝીયોથેરાપી’ (Preventive Physiotherapy) નું મહત્વ ખૂબ વધ્યું છે. જે રીતે આપણે આપણી ગાડીની સમયસર સર્વિસ કરાવીએ છીએ જેથી તે રસ્તામાં બંધ ન પડી જાય, તે જ રીતે આપણા શરીરના સાંધા અને સ્નાયુઓની પણ કાળજી લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને જે લોકો સ્પોર્ટ્સમાં છે, જેમને બેઠાડુ જીવન છે, અથવા જેમની ઉંમર ૪૦ વર્ષથી વધુ છે, તેઓ વર્ષમાં એક-બે વાર ફિઝીયોથેરાપિસ્ટ પાસે પોતાના પોશ્ચર અને સ્નાયુઓની ક્ષમતાની તપાસ કરાવીને યોગ્ય કસરતનો ચાર્ટ બનાવી શકે છે.

ડૉ. નિતેશ પટેલની સ્વસ્થ જીવન માટેની ૫ સુવર્ણ ટિપ્સ

લાઈવ સત્રના અંતે ડૉ. નિતેશ પટેલે દરેક દર્શકને પોતાના રોજિંદા જીવનમાં ઉતારવા માટે ૫ સરળ અને અસરકારક નિયમો આપ્યા હતા:

ક્રમસુવર્ણ નિયમશા માટે જરૂરી છે?
૧દરરોજ ૩૦ મિનિટ શારીરિક પ્રવૃત્તિચાલવું, યોગ કે હળવી કસરત હૃદય, સાંધા અને સ્નાયુઓને જીવંત રાખે છે.
૨સતત બેસી રહેવાનું ટાળોદર ૪૫-૬૦ મિનિટે ૨ મિનિટ ઊભા થવાથી કરોડરજ્જુ પરનું દબાણ ઘટે છે.
૩પોશ્ચર (બેસવા-ઊભા રહેવાની રીત) પર ધ્યાનસીધી પીઠ અને યોગ્ય સ્ક્રીન લેવલ ૭૦% દુખાવાને આવતા અટકાવે છે.
૪પૂરતી ઊંઘ અને પાણી૭-૮ કલાકની ગાઢ ઊંઘમાં શરીરના સ્નાયુઓનું કુદરતી સમારકામ થાય છે.
૫દુખાવાને અવગણશો નહીંકોઈપણ દુખાવો ૧ અઠવાડિયાથી વધુ રહે, તો જાતે ઉપાયો કરવાને બદલે નિષ્ણાતને બતાવો.

જીવનશૈલીમાં નાનો ફેરફાર, સ્વાસ્થ્યમાં મોટો બદલાવ

ડૉ. નિતેશ પટેલ સાથેના આ વિશેષ લાઈવ Q&A સત્રમાંથી એક વાત સ્પષ્ટપણે ઉભરી આવી કે આપણું શરીર હલનચલન માટે બનેલું છે, આરામ કરવા માટે નહીં. આપણે મોંઘી દવાઓ અને ઓપરેશનો પાછળ લાખો રૂપિયા ખર્ચવા કરતાં જો દરરોજ પોતાના શરીર માટે માત્ર ૩૦ થી ૪૫ મિનિટનો સમય કાઢીને યોગ્ય કસરત, સંતુલિત આહાર અને સાચા પોશ્ચરને અપનાવીએ, તો મોટાભાગની શારીરિક તકલીફોથી બચી શકાય છે.

આશા છે કે આ લાઈવ સત્રની સંપૂર્ણ માહિતી તમને તમારા સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વધુ જાગૃત બનવામાં મદદરૂપ થઈ હશે. યાદ રાખો, કોઈપણ કસરત શરૂ કરતા પહેલાં જો તમને કોઈ ગંભીર દુખાવો કે તબીબી સ્થિતિ હોય, તો હંમેશા તમારા ડૉક્ટર અથવા લાયકાત ધરાવતા ફિઝીયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. સ્વસ્થ રહો, સક્રિય રહો અને દુખાવામુક્ત જીવન જીવો!

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *