તમારા શરીરનો પ્રકાર (Body Type: Ectomorph, Mesomorph, Endomorph) જાણો અને તે મુજબ કસરત કરો

ફિટનેસની દુનિયામાં એક નિયમ ક્યારેય દરેક માટે કામ કરતો નથી. તમે જોયું હશે કે બે લોકો એક જ પ્રકારની કસરત અને ડાયેટ કરતા હોય, છતાં એકનું વજન ઝડપથી ઉતરી જાય છે જ્યારે બીજાને કોઈ ખાસ ફરક દેખાતો નથી. આનું મુખ્ય કારણ છે તમારો બોડી ટાઈપ (Body Type).

૧૯૪૦ના દાયકામાં મનોવૈજ્ઞાનિક વિલિયમ શેલ્ડને (William Sheldon) માનવ શરીરને તેના આકાર અને મેટાબોલિઝમ (ચયાપચયની ક્રિયા)ના આધારે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં વહેંચ્યું હતું: એક્ટોમોર્ફ (Ectomorph), મેસોમોર્ફ (Mesomorph) અને એન્ડોમોર્ફ (Endomorph).

તમારા શરીરનો પ્રકાર જાણવાથી તમે યોગ્ય કસરત અને ડાયેટ પ્લાન બનાવી શકો છો, જેનાથી તમને ઝડપી અને શ્રેષ્ઠ પરિણામો મળે છે. ચાલો આ ત્રણેય પ્રકારોને વિગતે સમજીએ.

ત્રણ મુખ્ય બોડી ટાઇપ્સ. Source: Sudowoodo / Getty Images

બોડી ટાઇપ્સની ટૂંકી સરખામણી

લક્ષણ	એક્ટોમોર્ફ (Ectomorph)	મેસોમોર્ફ (Mesomorph)	એન્ડોમોર્ફ (Endomorph)
શરીરનો બાંધો	પાતળો અને હળવો	એથ્લેટિક અને સ્નાયુબદ્ધ	ભારે અને ગોળમટોળ
મેટાબોલિઝમ	ખૂબ ઝડપી	સંતુલિત (સાધારણ)	ધીમું
વજન વધારવું	ખૂબ મુશ્કેલ	સરળ	ખૂબ સરળ
ચરબી ઘટાડવી	સરળ (સામાન્ય રીતે ઓછી જ હોય છે)	સરળ	મુશ્કેલ
કસરતનું ફોકસ	વેઇટ ટ્રેનિંગ (ભારે વજન)	મિક્સ (કાર્ડિયો + વેઇટ)	કાર્ડિયો અને HIIT

૧. એક્ટોમોર્ફ (Ectomorph)

આ લોકોનું શરીર કુદરતી રીતે પાતળું હોય છે. તેમનું મેટાબોલિઝમ એટલું ઝડપી હોય છે કે તેઓ ગમે તેટલું ખાય, તેમનું વજન ભાગ્યે જ વધે છે. તેમને વારંવાર “હાર્ડગેનર્સ” (Hardgainers) કહેવામાં આવે છે.

મુખ્ય લક્ષણો:

• લાંબા હાથ અને પગ.
• સાંકડા ખભા અને છાતી.
• શરીર પર ચરબીનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું.
• સ્નાયુઓ (Muscles) બનાવવામાં અને વજન વધારવામાં ભારે મુશ્કેલી પડે છે.

એક્ટોમોર્ફ માટે કસરત (Workout Strategy):

એક્ટોમોર્ફ શરીરનો મુખ્ય ધ્યેય સ્નાયુઓનું કદ (Muscle Mass) વધારવાનો હોવો જોઈએ.

• કાર્ડિયો ઓછું કરો: વધુ પડતું કાર્ડિયો (જેમ કે લાંબુ દોડવું કે સાયકલિંગ) તમારી કેલરી બાળી નાખશે જે તમને વજન વધારવા માટે જરૂરી છે. અઠવાડિયામાં ૧-૨ દિવસ હળવું કાર્ડિયો પૂરતું છે.
• ભારે વેઇટ ટ્રેનિંગ: કમ્પાઉન્ડ એક્સરસાઇઝ (Compound Exercises) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો જેમાં એકસાથે ઘણા સ્નાયુઓ કામ કરતા હોય. દા.ત. સ્ક્વોટ્સ (Squats), ડેડલિફ્ટ (Deadlifts), બેન્ચ પ્રેસ (Bench Press) અને પુલ-અપ્સ (Pull-ups).
• રેપ્સ અને સેટ્સ: દરેક કસરતના ૩-૪ સેટ કરો, જેમાં ભારે વજન સાથે માત્ર ૬ થી ૮ રેપ્સ (Reps) કાઢો. બે સેટ વચ્ચે ૨-૩ મિનિટનો આરામ લો.