પીરિયડ્સ (માસિક ધર્મ) દરમિયાન કસરત કરવી જોઈએ કે નહીં?
ઘણી મહિલાઓના મનમાં આ પ્રશ્ન હંમેશા રહેતો હોય છે કે શું માસિક ધર્મ (પીરિયડ્સ) દરમિયાન કસરત કરવી સુરક્ષિત છે? જૂના જમાનામાં પ્રચલિત માન્યતાઓ મુજબ, આ દિવસોમાં મહિલાઓને આરામ કરવાની સલાહ આપવામાં આવતી હતી. પરંતુ આધુનિક વિજ્ઞાન અને ફિટનેસ નિષ્ણાતોના મતે, પીરિયડ્સ દરમિયાન કસરત કરવી એ માત્ર સુરક્ષિત જ નથી, પણ અત્યંત ફાયદાકારક પણ સાબિત થઈ શકે છે.
આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે પીરિયડ્સ દરમિયાન કસરત કરવાના ફાયદા શું છે, કઈ કસરતો કરવી જોઈએ, અને કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
શું પીરિયડ્સમાં કસરત કરવી જોઈએ?
ટૂંકો અને સરળ જવાબ છે: હા. જો તમને ખૂબ જ અસહ્ય દુખાવો કે નબળાઈ ન હોય, તો તમારે તમારી ફિટનેસ રૂટિન ચાલુ રાખવી જોઈએ. હકીકતમાં, આળસ કરીને બેસી રહેવા કરતા હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવાથી પીરિયડ્સના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે.
પીરિયડ્સ દરમિયાન કસરત કરવાના મુખ્ય ફાયદા
માસિક ધર્મ દરમિયાન શરીર હોર્મોનલ ફેરફારોમાંથી પસાર થતું હોય છે. આ સમયે કસરત કરવાથી નીચે મુજબના ફાયદા થાય છે:
1. એન્ડોર્ફિનનો સ્ત્રાવ (કુદરતી પેઈનકિલર)
જ્યારે આપણે કસરત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર એન્ડોર્ફિન (Endorphins) નામનું હોર્મોન મુક્ત કરે છે. તેને ‘ફીલ ગુડ’ હોર્મોન પણ કહેવામાં આવે છે. તે કુદરતી રીતે દુખાવો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને માસિક દરમિયાન થતા કમર અને પેડુના દુખાવામાં રાહત આપે છે.
2. મૂડ સ્વિંગ્સમાં સુધારો
પીરિયડ્સ પહેલા અને તે દરમિયાન ચીડિયાપણું, ગુસ્સો કે ઉદાસી અનુભવવી સામાન્ય છે. કસરત કરવાથી માનસિક તણાવ ઓછો થાય છે અને તમારો મૂડ સુધરે છે.
3. થાક અને આળસ દૂર કરે છે
ઘણી મહિલાઓને આ દિવસોમાં ખૂબ થાક લાગે છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે જોવામાં આવે તો, હળવી કસરત કરવાથી શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ વધે છે, જે ઉર્જાનું સ્તર વધારે છે અને સુસ્તી દૂર કરે છે.
4. બ્લોટિંગ (પેટ ફૂલવું) માં રાહત
પીરિયડ્સ દરમિયાન શરીરમાં પાણી ભરાઈ રહેવાને કારણે પેટ ફૂલેલું લાગે છે. પરસેવો વહેવાથી અને હલનચલન કરવાથી શરીરમાંથી વધારાનું પ્રવાહી બહાર નીકળે છે, જે બ્લોટિંગ ઘટાડે છે.
કયા પ્રકારની કસરતો કરવી જોઈએ?
પીરિયડ્સ દરમિયાન તમારે તમારી ક્ષમતા મુજબ કસરત પસંદ કરવી જોઈએ. અહીં કેટલીક શ્રેષ્ઠ કસરતોની યાદી છે:
| કસરતનો પ્રકાર | વર્ણન |
| ચાલવું (Walking) | આ સૌથી સરળ અને શ્રેષ્ઠ કસરત છે. તાજી હવામાં ૩૦ મિનિટ ઝડપથી ચાલવાથી તણાવ ઓછો થાય છે. |
| યોગ અને પ્રાણાયામ | ખાસ કરીને ‘બાલધરાસન’ (Child’s Pose) કે ‘બિલાડી-ગાયની મુદ્રા’ (Cat-Cow Pose) પેડુના સ્નાયુઓને આરામ આપે છે. |
| હળવી સ્ટ્રેચિંગ | સ્નાયુઓની જકડાઈ દૂર કરવા માટે હળવી સ્ટ્રેચિંગ કરો. |
| પાઈલેટ્સ (Pilates) | તે સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે અને પીઠના દુખાવામાં રાહત આપે છે. |
| હળવું એરોબિક્સ | જો તમારો દુખાવો ઓછો હોય, તો તમે ઝુમ્બા કે ડાન્સ જેવી હળવી પ્રવૃત્તિ કરી શકો છો. |
કઈ કસરતો ટાળવી જોઈએ?
દરેક મહિલાનું શરીર અલગ હોય છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે પીરિયડ્સના પ્રથમ બે દિવસ દરમિયાન નીચેની બાબતો ટાળવી હિતાવહ છે:
- અતિશય વજન ઉપાડવું (Heavy Weightlifting): પેટના સ્નાયુઓ પર વધુ દબાણ લાવતી કસરતો ટાળો.
- વધારે તીવ્રતાવાળી કાર્ડિયો (HIIT): જો તમને ખૂબ નબળાઈ લાગતી હોય, તો હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી ટ્રેનિંગ ન કરો.
- ઊંધા આસનો: યોગમાં શીર્ષાસન કે સર્વાંગાસન જેવા આસનો પીરિયડ્સ દરમિયાન ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, કારણ કે તે રક્ત પ્રવાહની કુદરતી દિશામાં અવરોધ પેદા કરી શકે છે.
માસિક દરમિયાન કસરત કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની સાવચેતીઓ
જો તમે પીરિયડ્સમાં વર્કઆઉટ કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ 5 મહત્વની ટિપ્સ યાદ રાખો:
1. શરીરનું સાંભળો (Listen to your body)
જો તમને ખૂબ જ દુખાવો થતો હોય, ચક્કર આવતા હોય કે વધુ પડતો રક્તસ્ત્રાવ થતો હોય, તો જબરદસ્તી કસરત ન કરો. આરામ કરવો એ પણ રિકવરીનો એક ભાગ છે.
2. હાઇડ્રેટેડ રહો
કસરત દરમિયાન અને પછી પુષ્કળ પાણી પીવો. આ દિવસોમાં શરીરમાં પાણીની કમી ન થવી જોઈએ, નહીં તો માથાનો દુખાવો વધી શકે છે.
3. સ્વચ્છતાનું ખાસ ધ્યાન રાખો
કસરત કર્યા પછી પરસેવો વળે છે, જે બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શનનું કારણ બની શકે છે. તેથી, વર્કઆઉટ પછી સેનિટરી પેડ કે ટેમ્પન બદલવું અને સ્નાન કરવું ખૂબ જરૂરી છે. આરામદાયક અને સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પહેરો.
4. ડાયેટ પર ધ્યાન આપો
લોખંડ (Iron) યુક્ત ખોરાક જેમ કે પાલક, ગોળ અને ડ્રાયફ્રૂટ્સ લો, કારણ કે લોહી વહેવાને કારણે શરીરમાં આયર્નની કમી થઈ શકે છે.
5. યોગ્ય સપોર્ટિવ ઇનરવેર
વર્કઆઉટ દરમિયાન સારા સ્પોર્ટ્સ બ્રા અને આરામદાયક અન્ડરવેર પહેરો જેથી તમે મુક્તપણે હલનચલન કરી શકો.
શું પીરિયડ્સમાં સ્વિમિંગ (તરવું) કરી શકાય?
હા, તમે પીરિયડ્સ દરમિયાન સ્વિમિંગ કરી શકો છો. પાણીમાં તરવાથી શરીરનું વજન હલકું લાગે છે અને સ્નાયુઓને આરામ મળે છે. જોકે, આ માટે સેનિટરી પેડને બદલે ટેમ્પન (Tampons) અથવા મેન્સ્ટ્રુઅલ કપ (Menstrual Cup) નો ઉપયોગ કરવો અનિવાર્ય છે, કારણ કે પેડ પાણી શોષી લે છે અને અસરકારક રહેતા નથી.
નિષ્કર્ષ
નિષ્કર્ષમાં કહી શકાય કે, પીરિયડ્સ એ કોઈ બીમારી નથી પણ એક કુદરતી શારીરિક પ્રક્રિયા છે. જો તમે એક્ટિવ રહેશો, તો તમારો પીરિયડ્સનો અનુભવ ઘણો ઓછો પીડાદાયક રહેશે. તમારી ક્ષમતા મુજબ હળવી કસરત કરો અને તમારા શરીરને જરૂરી પોષણ આપો.
જો તમને ‘એન્ડોમેટ્રિઓસિસ’ કે ‘PCOS’ જેવી કોઈ ગંભીર સમસ્યા હોય અને કસરત કરવાથી દુખાવો અચાનક વધી જતો હોય, તો તમારા ગાયનેકોલોજિસ્ટની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
