લિસ્ટિકલ (Listicle): ૫ વસ્તુઓ જે ડૉ. નિતેશ પટેલ પોતે ક્યારેય નથી ખાતા.
આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયા, ટીવી જાહેરાતો અને ફૂડ ડિલિવરી એપ્સના કારણે લોકો માટે સ્વાદિષ્ટ પરંતુ બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાકથી દૂર રહેવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. ઘણી વખત લોકો પૂછે છે: “ડૉક્ટર પોતે શું ખાય છે અને શું નથી ખાતા?”
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી અને વેઇટ લોસ ક્લિનિકના ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરીકે દર્દીઓ સાથે વર્ષો સુધી કામ કરતાં મેં એક બાબત સ્પષ્ટ રીતે જોઈ છે કે માત્ર કસરતથી જ નહીં પરંતુ યોગ્ય આહારથી પણ શરીરને લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રાખી શકાય છે.
આ લેખમાં હું એવી ૫ વસ્તુઓ વિશે વાત કરીશ જે હું વ્યક્તિગત રીતે શક્ય હોય ત્યાં સુધી ક્યારેય ખાતો નથી. તેનો અર્થ એવો નથી કે એક વખત ખાઈ લેવાથી ગંભીર નુકસાન થશે, પરંતુ નિયમિત જીવનમાં આ વસ્તુઓથી દૂર રહેવું સ્વાસ્થ્ય માટે ઘણું ફાયદાકારક બની શકે છે.
૧. શુગરવાળા સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સ
ઘણા લોકો માટે ભોજન સાથે કોલ્ડ ડ્રિંક પીવું સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ હું વ્યક્તિગત રીતે તેને ટાળું છું.
શા માટે નથી પીતો?
એક સામાન્ય 300–500 મી.લિ. કોલ્ડ ડ્રિંકમાં લગભગ 8 થી 12 ચમચી જેટલી ખાંડ હોઈ શકે છે.
આટલી વધુ ખાંડ શરીરમાં:
- ઇન્સ્યુલિન ઝડપથી વધારશે.
- બ્લડ શુગરમાં અચાનક વધારો કરશે.
- પેટની ચરબી વધારશે.
- વજન ઘટાડવાનું મુશ્કેલ બનાવશે.
- ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારી શકે છે.
- દાંતને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ઘણા લોકો માને છે કે “ડાયટ” અથવા “ઝીરો શુગર” ડ્રિંક સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, પરંતુ તેમાં પણ કૃત્રિમ સ્વીટનર હોય છે. તેથી તેને રોજિંદી ટેવ બનાવવી યોગ્ય નથી.
તેના બદલે શું?
- સાદું પાણી
- લીંબુ પાણી (ખાંડ વગર)
- છાશ
- નાળિયેરનું પાણી
- ગ્રીન ટી
- હર્બલ ટી
૨. પેકેટવાળા ચિપ્સ અને ડીપ ફ્રાઈડ નાસ્તા
ચિપ્સ લગભગ દરેક ઘરમાં જોવા મળે છે.
પરંતુ હું તેને નિયમિત રીતે ક્યારેય ખાતો નથી.
કારણ
આવા નાસ્તામાં સામાન્ય રીતે હોય છે:
- વધારે મીઠું
- રિફાઇન્ડ તેલ
- ટ્રાન્સ ફેટ
- કૃત્રિમ ફ્લેવર
- પ્રિઝર્વેટિવ્સ
આ બધા મળીને શરીરમાં સોજો (Inflammation) વધારવામાં મદદ કરે છે.
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરીકે હું જોઈ શકું છું કે લાંબા સમય સુધી શરીરમાં સોજો રહે તો:
- સાંધાનો દુખાવો
- કમરના દુખાવા
- ઘૂંટણની સમસ્યા
- રિકવરી ધીમી થવી
જેવી તકલીફો વધી શકે છે.
તેના બદલે શું ખાવું?
- શેકેલા ચણા
- મખાણા
- ડ્રાયફ્રૂટ્સ
- મગફળી
- ઉકાળેલા મકાઈ
- ફળ
૩. વધારે ખાંડવાળી મીઠાઈ અને બેકરી પ્રોડક્ટ્સ
હું શક્ય હોય ત્યાં સુધી નીચેની વસ્તુઓ ટાળું છું:
- કેક
- પેસ્ટ્રી
- ડોનટ
- ક્રીમ બિસ્કિટ
- કૂકીઝ
- ચોકલેટથી ભરેલા ડેઝર્ટ
શા માટે?
આમાં સામાન્ય રીતે હોય છે:
- સફેદ લોટ
- વધારે ખાંડ
- હાઇડ્રોજનેટેડ ફેટ
- કૃત્રિમ કલર
- પ્રિઝર્વેટિવ્સ
આ પ્રકારનો ખોરાક:
- ભૂખ વધારે લગાડે છે.
- વજન ઝડપથી વધારી શકે છે.
- એનર્જી થોડા સમય માટે આપે છે પરંતુ પછી થાક લાગે છે.
- શરીરમાં ચરબી સંગ્રહ વધારી શકે છે.
જો મીઠું ખાવાની ઈચ્છા થાય તો?
હું પસંદ કરું છું:
- ફળ
- ખજૂર
- અંજીર
- થોડું ગોળ
- ઘરનું બનાવેલું ઓછી ખાંડવાળું મીઠાઈ
૪. વારંવાર બહારનું ફાસ્ટ ફૂડ
પિઝા, બર્ગર, ફ્રેન્ચ ફ્રાઈઝ, ફ્રાઈડ ચિકન, નૂડલ્સ વગેરે સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.
પરંતુ હું તેને રોજિંદા જીવનનો ભાગ બનવા દેતો નથી.
મુખ્ય કારણ
ફાસ્ટ ફૂડમાં સામાન્ય રીતે હોય છે:
- વધુ કેલરી
- ઓછું પોષણ
- વધુ સોડિયમ
- રિફાઇન્ડ તેલ
- વધારે ચીઝ
- પ્રોસેસ્ડ સોસ
ઘણા લોકો વિચારે છે કે માત્ર કસરત કરીને બધું બેલેન્સ થઈ જશે.
પરંતુ હકીકતમાં ખરાબ આહારને માત્ર કસરતથી સંપૂર્ણપણે સંતુલિત કરી શકાતો નથી.
ફાસ્ટ ફૂડના લાંબા ગાળાના નુકસાન
- વજન વધવું
- બ્લડ પ્રેશર વધવું
- કોલેસ્ટ્રોલ વધવું
- થાક
- પેટની ચરબી
- મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ
૫. પ્રોસેસ્ડ માંસ (Processed Meat)
હું શક્ય હોય ત્યાં સુધી નીચેની વસ્તુઓ ટાળું છું:
- સોસેજ
- સલામી
- પ્રોસેસ્ડ ચિકન
- હોટ ડોગ
- પેકેટવાળું સ્મોક્ડ મીટ
કારણ
આવા ઉત્પાદનોમાં ઘણી વખત હોય છે:
- વધારે મીઠું
- પ્રિઝર્વેટિવ્સ
- નાઇટ્રેટ્સ
- વધુ સેચ્યુરેટેડ ફેટ
આ બધું નિયમિત પ્રમાણમાં લેવાથી લાંબા ગાળે હૃદય અને સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે.
શું આ વસ્તુઓ જીવનભર સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી?
જરૂરી નથી.
સ્વસ્થ જીવનનો અર્થ 100% પ્રતિબંધ નહીં પરંતુ 90% યોગ્ય પસંદગી છે.
જો કોઈ ખાસ પ્રસંગે તમે કેકનો નાનો ટુકડો અથવા પિઝાની એક સ્લાઈસ ખાઓ તો તેનાથી દુનિયા બદલાઈ જતી નથી.
સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે આવી વસ્તુઓ રોજની આદત બની જાય.
હું રોજિંદા જીવનમાં શું ખાવાનું પસંદ કરું છું?
મારો પ્રયત્ન રહે છે કે થાળીમાં કુદરતી અને ઓછું પ્રોસેસ થયેલો ખોરાક હોય.
મારી પસંદગીમાં સામાન્ય રીતે સામેલ હોય છે:
- ઋતુ પ્રમાણેના ફળ
- લીલા શાકભાજી
- દાળ
- કઠોળ
- દહીં
- છાશ
- સલાડ
- આખા અનાજ
- ઓટ્સ
- મિલેટ્સ (બાજરી, જવાર, રાગી)
- સૂકા મેવા
- બીજ (અળસી, ચિયા, તલ વગેરે)
- પૂરતું પાણી
શું માત્ર આહારથી વજન ઘટે?
ના.
વજન ઘટાડવા માટે નીચેના બધા પરિબળો મહત્વના છે:
- સંતુલિત આહાર
- નિયમિત કસરત
- સારી ઊંઘ
- પૂરતું પાણી
- ઓછો તણાવ
- નિયમિત ચાલવું
- સ્નાયુ મજબૂત બનાવતી કસરતો
દર્દીઓને હું શું સલાહ આપું છું?
દરેક વ્યક્તિનું શરીર અલગ હોય છે.
તેથી બીજાના ડાયટ ચાર્ટની નકલ કરવાને બદલે:
- તમારી ઉંમર
- વજન
- આરોગ્ય સ્થિતિ
- દવાઓ
- કામનું સ્વરૂપ
- દૈનિક પ્રવૃત્તિ
આ બધું ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય આહાર પસંદ કરો.
સામાન્ય ગેરસમજો
“હું ખાંડ ખાઉં છું પરંતુ જિમ પણ જાઉં છું.”
કસરત ખૂબ જરૂરી છે, પરંતુ ખરાબ આહારને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી શકતી નથી.
“ડાયટ ચિપ્સ સ્વસ્થ હોય છે.”
જરૂરી નથી.
“લો ફેટ” અથવા “બેક્ડ” લખેલું હોય એટલે તે હંમેશા આરોગ્યપ્રદ હોય એવું નથી. ફૂડ લેબલ વાંચવાની ટેવ રાખો.
“જ્યુસ હંમેશા સારું હોય છે.”
ફળ ખાવું વધુ સારું છે કારણ કે તેમાં ફાઇબર હોય છે. ઘણા પેકેટવાળા જ્યુસમાં વધારાની ખાંડ ઉમેરાયેલી હોઈ શકે છે.
સ્વસ્થ જીવન માટે ૧૦ સરળ નિયમો
- દરરોજ પૂરતું પાણી પીવો.
- દરેક ભોજનમાં પ્રોટીન ઉમેરો.
- રંગબેરંગી શાકભાજી ખાઓ.
- રોજ ઓછામાં ઓછા 30 મિનિટ ચાલો.
- ઊંઘ 7–8 કલાક લો.
- ખાંડવાળા પીણાં ટાળો.
- પેકેટવાળા નાસ્તા મર્યાદિત કરો.
- બહારનું ફાસ્ટ ફૂડ ઓછું ખાઓ.
- ભોજન ધીમે ધીમે ચાવીને ખાઓ.
- નિયમિત સ્વાસ્થ્ય ચેકઅપ કરાવો.
નિષ્કર્ષ
સ્વસ્થ જીવન માટે કોઈ જાદુઈ ડાયટ નથી. નાના પરંતુ સતત સારા નિર્ણયો લાંબા ગાળે મોટો ફેરફાર લાવે છે.
હું વ્યક્તિગત રીતે શુગરવાળા સોફ્ટ ડ્રિંક્સ, પેકેટવાળા ચિપ્સ અને ડીપ ફ્રાઈડ નાસ્તા, વધારે ખાંડવાળી બેકરી વસ્તુઓ, વારંવારનું ફાસ્ટ ફૂડ અને પ્રોસેસ્ડ માંસ ટાળવાનો પ્રયત્ન કરું છું. તેના બદલે કુદરતી, તાજું અને સંતુલિત ખોરાક પસંદ કરું છું.
જો તમે પણ ધીમે ધીમે આ પાંચ વસ્તુઓનું સેવન ઘટાડવાનું શરૂ કરો, નિયમિત કસરત કરો અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવો, તો માત્ર વજન જ નહીં પરંતુ ઊર્જા, હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય, સ્નાયુઓની કાર્યક્ષમતા અને સમગ્ર જીવનની ગુણવત્તામાં પણ સકારાત્મક ફેરફાર અનુભવશો.
