સાંજના નાસ્તા માટે રોસ્ટેડ મખાના (ફૂલેલા કમળના બીજ) ની વિવિધ ફ્લેવર્સ

સાંજના ૪ થી ૬ વાગ્યાનો સમય એવો હોય છે જ્યારે કંઈક ચટપટું અને હળવું ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા થાય છે. મોટાભાગના લોકો આ સમયે ચા કે કોફીની સાથે બિસ્કિટ, પાઉં કે તળેલો નાસ્તો પસંદ કરતા હોય છે, જે લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ અનહેલ્ધી નાસ્તાના શ્રેષ્ઠ અને પૌષ્ટિક વિકલ્પ તરીકે ‘મખાના’ (ફૂલેલા કમળના બીજ અથવા Fox Nuts) અત્યારે સૌથી લોકપ્રિય સુપરફૂડ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. મખાના માત્ર વ્રત કે ઉપવાસ પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા, પરંતુ તે રોજિંદા ડાયેટનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની ગયા છે.

મખાના સ્વાદ વગરના અને સાવ ફિક્કા હોવાથી ઘણા લોકોને તે કાચા ભાવતા નથી, પરંતુ જો તેને વિવિધ મસાલાઓ સાથે શેકીને (રોસ્ટ કરીને) બનાવવામાં આવે, તો તે બજારમાં મળતા પડીકાં કે ચિપ્સ કરતાં પણ વધુ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.

મખાના ખાવાના મુખ્ય ફાયદાઓ

વિવિધ ફ્લેવર્સ વિશે જાણતા પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે સાંજના નાસ્તામાં મખાના કેમ ખાવા જોઈએ:

• પ્રોટીન અને ફાઈબરથી ભરપૂર: મખાનામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં પ્રોટીન અને ફાઈબર હોય છે, જે પેટને લાંબા સમય સુધી ભરેલું રાખે છે અને વારંવાર ભૂખ લાગતી અટકાવે છે.
• વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપ: તેમાં કેલરી અને ફેટ (ચરબી) નું પ્રમાણ નહિવત હોય છે, જેથી વેઈટ લોસ ડાયેટ ફોલો કરતા લોકો માટે આ એક આદર્શ નાસ્તો છે.
• કેલ્શિયમનો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત: હાડકાં અને દાંતની મજબૂતી માટે જરૂરી કેલ્શિયમ મખાનામાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં મળી રહે છે.
• એન્ટી-ઓક્સીડેન્ટ્સ: આમાં રહેલા એન્ટી-ઓક્સીડેન્ટ્સ ત્વચાને યુવાન રાખવામાં અને હૃદયને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે.
• ગ્લુટેન ફ્રી: જે લોકોને ઘઉં કે ગ્લુટેનની એલર્જી હોય તેમના માટે મખાના એક ઉત્તમ વિકલ્પ છે, કારણ કે તે પચવામાં એકદમ હળવા હોય છે.

બેઝિક સ્ટેપ: મખાનાને શેકવાની સાચી રીત

કોઈપણ ફ્લેવર આપતા પહેલા મખાનાને પાયાની રીતે યોગ્ય રીતે શેકવા (Base Roast) અત્યંત જરૂરી છે. જો મખાના અંદરથી નરમ રહી જશે, તો ખાવાની મજા નહીં આવે.

1. એક જાડા તળિયાવાળી કડાઈમાં ૧ ચમચી શુદ્ધ દેશી ઘી ગરમ કરો.
2. તેમાં ૨ થી ૩ કપ કાચા મખાના ઉમેરો.
3. ગેસની આંચ એકદમ ધીમી (Low flame) રાખો. મખાનાને ઝડપથી શેકવાની ઉતાવળ ક્યારેય ન કરવી, નહીંતર તે બહારથી બળી જશે અને અંદરથી ચવ્વડ રહેશે.
4. સતત હલાવતા રહીને ૭ થી ૧૦ મિનિટ સુધી શેકો.
5. એક મખાનું હાથમાં લઈ દબાવી જુઓ. જો તે ક્રંચી અવાજ સાથે ભૂક્કો થઈ જાય, તો સમજવું કે મખાના બરાબર શેકાઈ ગયા છે. આ શેકેલા મખાનાને એક મોટા વાસણમાં કાઢી લો.

સાંજના નાસ્તા માટે રોસ્ટેડ મખાનાની ૬ વિવિધ અને ચટપટી ફ્લેવર્સ

અહીં આપેલી તમામ ફ્લેવર્સ બનાવવા માટે અગાઉથી શેકીને (ઉપર જણાવ્યા મુજબ) તૈયાર રાખેલા ક્રિસ્પી મખાનાનો જ ઉપયોગ કરવાનો છે.

૧. ચટપટા મસાલા મખાના (Spicy Masala Makhana)

આ ફ્લેવર ભારતીય સ્વાદને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવે છે, જે તીખી ચા કે આદુવાળી ચા સાથે ખૂબ જ સરસ લાગે છે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ શેકેલા મખાના
• ૧ ચમચી ઘી અથવા તેલ
• અડધી ચમચી લાલ મરચું પાવડર
• પા ચમચી હળદર
• અડધી ચમચી ચાટ મસાલો
• અડધી ચમચી આમચૂર પાવડર (વૈકલ્પિક)
• સ્વાદ અનુસાર સંચળ (Black Salt)

બનાવવાની રીત: કડાઈમાં ૧ ચમચી ઘી ધીમા તાપે ગરમ કરો. ઘી ગરમ થાય એટલે ગેસ બંધ કરી દો (જેથી મસાલા બળી ન જાય). હવે તેમાં હળદર, લાલ મરચું, ચાટ મસાલો અને સંચળ નાખી તરત જ શેકેલા મખાના ઉમેરી દો. બધું બરાબર મિક્સ કરો જેથી દરેક મખાના પર મસાલાનું સરસ કોટિંગ થઈ જાય.

૨. ફુદીના અને જીરું મખાના (Mint & Cumin Makhana)

ઉનાળાની સાંજ માટે અથવા રિફ્રેશિંગ ટેસ્ટ માટે ફુદીનાની ફ્લેવર શ્રેષ્ઠ છે. તે પાચન માટે પણ ખૂબ સારી માનવામાં આવે છે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ શેકેલા મખાના
• ૧ ચમચી ઘી
• ૧ મોટી ચમચી સૂકા ફુદીનાનો પાવડર (ફુદીનાના પાનને સૂકવીને ક્રશ કરેલો)
• અડધી ચમચી શેકેલા જીરુંનો પાવડર
• ચપટી કાળા મરીનો પાવડર
• સ્વાદ મુજબ સિંધવ મીઠું

બનાવવાની રીત: એક કડાઈમાં ઘી ગરમ કરો. ગેસ ધીમો રાખી તેમાં જીરું પાવડર, કાળા મરી અને સિંધવ મીઠું નાખો. તરત જ મખાના ઉમેરીને હલાવો. છેલ્લે ઉપરથી ફુદીનાનો પાવડર ભભરાવીને બરાબર મિક્સ કરી લો. ફુદીનાની સુગંધ આખા ઘરમાં ફેલાઈ જશે.

૩. ગોળ અને તલના સ્વીટ મખાના (Caramelized Jaggery & Sesame Makhana)

જે લોકોને સાંજે કંઈક ગળ્યું ખાવાની તલપ લાગતી હોય, અથવા તો નાના બાળકો માટે આ કેરેમલ પોપકોર્નનો એક હેલ્ધી અને સ્વદેશી વિકલ્પ છે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ કાચા મખાના (આમાં અગાઉથી શેકેલા મખાના લેવાના નથી, કાચા મખાના સીધા વાપરવા)
• અડધો કપ ઝીણો સમારેલો દેશી ગોળ
• ૨ ચમચી શુદ્ધ ઘી
• ૧ ચમચી સફેદ તલ
• ચપટી એલચી પાવડર

બનાવવાની રીત: સૌપ્રથમ એક કડાઈમાં કાચા મખાનાને ડ્રાય રોસ્ટ (ઘી વગર) કરી લો અને બાજુ પર રાખો. હવે તે જ કડાઈમાં ૧ ચમચી ઘી ગરમ કરી તેમાં ગોળ ઉમેરો. ગોળ બરાબર ઓગળી જાય અને તેમાં પરપોટા થવા લાગે ત્યાં સુધી હલાવો. તેમાં સફેદ તલ અને એલચી પાવડર ઉમેરો. તરત જ શેકેલા મખાના નાખીને ઝડપથી હલાવો જેથી ગોળની ચાસણી બધા મખાના પર સરખી રીતે ચોંટી જાય. ગેસ બંધ કરી મખાનાને એક પ્લેટમાં ફેલાવી દો. ઠંડા થયા પછી ગોળ કડક થશે અને મખાના છૂટા પડી જશે.

૪. ચીઝ અને હર્બ્સ મખાના (Cheese & Herbs Makhana)

આધુનિક સ્વાદ પસંદ કરતા યુવાનો અને બાળકો માટે આ ઇટાલિયન ટચ વાળી ફ્લેવર બેસ્ટ છે. આને ખાધા પછી બાળકો બજારની ચીઝ ચિપ્સ ભૂલી જશે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ શેકેલા મખાના
• ૧ ચમચી ઓલિવ ઓઇલ અથવા બટર (માખણ)
• ૨ ચમચી ચીઝ પાવડર (બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે)
• ૧ ચમચી ઓરેગાનો (Oregano)
• અડધી ચમચી ચીલી ફ્લેક્સ (Chilli Flakes)
• ચપટી મીઠું

બનાવવાની રીત: પેનમાં બટર કે ઓલિવ ઓઇલ હળવું ગરમ કરો. ગેસ બંધ કરી તેમાં શેકેલા મખાના ઉમેરો. ઉપરથી ચીઝ પાવડર, ઓરેગાનો, ચીલી ફ્લેક્સ અને સહેજ મીઠું (ચીઝ પાવડરમાં પણ મીઠું હોય છે) છાંટીને બરાબર ઉછાળીને મિક્સ કરો જેથી પાવડર ગરમ બટરના કારણે મખાના પર બરાબર ચોંટી જાય.

૫. સાઉથ ઇન્ડિયન સ્ટાઈલ – કડી પત્તા અને રાઈના મખાના

જેમને ગુજરાતી ફરસાણ કે ચેવડા જેવો સ્વાદ જોઈતો હોય તેમના માટે આ ટેમ્પરિંગ (વઘાર) વાળી સ્ટાઈલ અદભૂત છે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ શેકેલા મખાના
• ૧ ચમચી તેલ (સીંગતેલ અથવા નાળિયેરનું તેલ)
• અડધી ચમચી રાઈ
• ૧૦-૧૨ મીઠા લીમડાના પાન (કરી પત્તા)
• ૨ ચમચી શેકેલા સીંગદાણા
• ૧ લીલું મરચું (બારીક સમારેલું)
• ચપટી હળદર અને મીઠું

બનાવવાની રીત: કડાઈમાં તેલ ગરમ કરી તેમાં રાઈ તતડાવો. ત્યારબાદ મીઠો લીમડો, લીલું મરચું અને શેકેલા સીંગદાણા નાખીને સાંતળો. ચપટી હળદર ઉમેરીને તરત જ શેકેલા મખાના નાખી દો. સ્વાદ મુજબ મીઠું ઉમેરીને બધું બરાબર મિક્સ કરી લો. આ ચેવડો મહિનાઓ સુધી ખરાબ થતો નથી.

૬. ક્લાસિક બ્લેક પેપર અને સોલ્ટ મખાના (Salt & Pepper)

આ ફ્લેવર સૌથી સરળ, ઝડપી અને સદાબહાર છે. જેમને એસિડિટી રહેતી હોય કે વધારે મસાલા માફક ન આવતા હોય તેમના માટે આ આદર્શ છે.

સામગ્રી:

• ૨ કપ શેકેલા મખાના
• ૧ ચમચી ઘી
• ૧ ચમચી તાજા વાટેલા કાળા મરીનો પાવડર (Black Pepper)
• સ્વાદ મુજબ સિંધવ મીઠું કે સંચળ

બનાવવાની રીત: માત્ર હળવા ગરમ ઘીમાં તાજા વાટેલા કાળા મરી અને સિંધવ મીઠું ઉમેરીને શેકેલા મખાના મિક્સ કરી લેવા. તાજા મરીની તીખાશ અને સુગંધ આ સિમ્પલ વાનગીને ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે.

સંગ્રહ કરવાની રીત અને જરૂરી સાવચેતીઓ

• હવાચુસ્ત ડબ્બો (Air-tight Container): મખાનામાં ભેજ ખૂબ જ ઝડપથી લાગે છે. ફ્લેવર આપ્યા પછી મખાનાને રૂમ ટેમ્પરેચર પર સંપૂર્ણપણે ઠંડા થવા દેવા. ગરમ મખાના ડબ્બામાં ભરવાથી તેમાંથી નીકળતી વરાળને કારણે તે હવાઈ જશે અને નરમ પડી જશે. બરાબર ઠંડા થાય પછી જ તેને કાચના કે સારી ગુણવત્તાવાળા પ્લાસ્ટિકના એર-ટાઈટ કન્ટેનરમાં સ્ટોર કરવા.
• નરમ પડેલા મખાનાને ફરી ક્રિસ્પી કરવા: જો વરસાદ કે ભેજના કારણે મખાના નરમ પડી ગયા હોય, તો તેને ફેંકી દેવાની જરૂર નથી. તેને ફરીથી એક સૂકી કડાઈમાં ૨ થી ૩ મિનિટ ધીમા તાપે શેકી લેવાથી કે માઇક્રોવેવમાં ૧ મિનિટ ગરમ કરવાથી તે ફરીથી એકદમ ક્રિસ્પી થઈ જશે.
• બાળકો માટે ખાસ: ગોળ અને ચીઝ ફ્લેવરવાળા મખાના બાળકોના ટિફિન બોક્સમાં આપવા માટે એક ઉત્તમ અને એનર્જી આપતો વિકલ્પ છે, જે તેમને જંક ફૂડથી દૂર રાખશે